چای و فرهنگ ایرانی

ارتباط چای و فرهنگ ایرانی

نوشیدنی چای در فرهنگ ما جایگاه ویژه‌ای دارد. جالب این است که در هر قوم و قبیله‌ای که وارد می‌شوید، چای در پذیرایی از مهمان نقش اول را بازی می‌کند و آن چه در اولین سینی پذیرایی حاکم است، اکثر مواقع چیزی جز چای نیست! با توجه به این‌که در این روز‌ها انواع مختلفی از چای و دمنوش تولید می‌شود، خالی از لطف نیست که این مقاله را به بررسی ارتباط چای و فرهنگ ایرانی اختصاص دهیم.

تاریخچه‌ی چای در ایران

چای از قرن هفدهم میلادی توسط بازرگانانی از جنوب چین به ایران وارد شد. در حدود 100 سال پیش هنگامی که محمد میرزای چایکار با عنوان سفیر ایران در هندوستان (در زمان مظفرالدین شاه قاجار) معرفی شد، اولین ایرانی‌ای بود که توانست به فرا‌گیری روش کاشت و مصرف چای دست یابد. او با تلاش فراوان بهترین گونه‌های مرغوب چای را در شهر لاهیجان (که دارای آب و هوا‌ی بسیار مناسبی جهت کشت چای بود)، کاشت.

مقبره‌ی این فرد بزرگ، امروزه به‌عنوان گنجینه‌ی تاریخ چای ایران در لاهیجان قرار داد. او در طول دوران زندگی‌اش توانست 3000 نهال چای را که مستقیماً از هند آورده بود، بکارد. از آن روزگار تا به حال چای در تمام مراسم، اعیاد، سوگواری‌ها و جشن‌های ایرانیان از جایگاه بسیار ویژه‌ای برخوردار است.

چای و ضرورت آن در زندگی ایرانیان

چای از ضروریات زندگی مردم ایران حتی در مسافرت‌ها است. مسافرین معمولاً چای و لوازم تهیه‌ی آن ‌را همراه خود دارند و در صورتی‌ که امکان حمل و نقل وسایل تهیه‌ی آن‌ را نداشته باشند، در اولین قهوه‌خانه یا چای‌خانه توقف می‌کنند و چای می‌نوشند.

البته انواع مختلفی از چای‌ها وجود دارد که برخی ترجیح می‌دهند به جای مراجعه به قهوه‌خانه، آن‌ها را از سوپر‌مارکت‌ها و به‌صورت چای کیسه‌ای تهیه کنند. یکی از مرغوب‌ترین انواع چای‌های کیسه‌ای، چای کیسه‌ای محمود است که عطر و طعم بسیار ویژه‌ای در خود دارد.

چای‌خانه‌ها هم از گذشته تاکنون به‌عنوان مراکز فرهنگی و هنری به حساب می‌آیند، زیرا در زمانی ‌که مسافرین در حال نوشیدن چای هستند، در بعضی از این چای‌خانه‌ها، شاهنامه‌خوانی هم رواج دارد.

در و دیوار بسیاری از این مراکز  با نقش و نگار روایت‌کننده‌ی داستان‌های شاهنامه مزین شده است و این نقش و نگار‌ها به ‌وسیله‌ی توریست‌هایی که از کشور‌های دیگر به ایران می‌آیند، بسیار مورد استقبال قرار می‌گیرد. این توریست‌ها از نوشیدن چای در استکان‌های کمر باریک و لب طلایی همراه با شیرینی‌های سنتی شهر‌های مختلف ایران، استقبال می‌کنند.

چای و سنت‌های شهر‌های مختلف ایران

در بسیاری از شهر‌های ایران، سنت‌هایی در مورد چای وجود دارد که شنیدن آن جالب است. مثلا در شهر تبریز، شیرینی مخصوصی تولید می‌شود که آن ‌را با عنوان «چای شیرینی سی» می‌شناسند. در زبان ترکی، این عبارت به‌ معنی شیرینی مخصوص چای و از سوغات ویژه‌ی آن دیار است.

یکی از سنت‌های جالب دیگر این است که اگر کسی چند استکان چای نوشیده باشد و دیگر تمایلی به نوشیدن بیشتر نداشته باشد، استکان چای خود را روی نعلبکی می‌خواباند.

برخی از ایرانی‌ها نوشیدن چای در استکان کمر باریک و لب طلایی را ترجیح می‌دهند زیرا معتقدند آرامش خاصی از نوشیدن چای با چنین استکانی به آن‌ها دست می‌دهد. اما افراد زیادی حال خوب را در نوشیدن چای لیوانی کسب می‌کنند. طراح استکان کمر باریک حتماً از این جهت که برگ‌های چای داخل استکان اجازه‌ی ورود به دهان را نداشته باشند و در ناحیه‌ی باریکی کمر گیر بیفتند، چنین طراحی هوشمندانه‌ای انجام داده است.

بسیاری از ایرانیان هنوز هم چای را با سماور ذغالی تهیه می‌کنند زیرا معتقدند که این نوع از سماور، عطر و طعم مخصوصی به چای می‌دهد که سماور‌های امروزی و کتری‌ها قادر به ایجاد آن نیستند.

نقش چای در مراسم ایرانیان

به جز مهمانی‌های معمولی که بدون چای به رسمیت شناخته نمی‌شوند، خواستگاری در ایران یکی از مراسمی است که از روزگاران گذشته با چای گره خورده است و به عبارتی خواستگاری بدون چای هیچ معنایی ندارد!

در این مجلس پس از موافقت بزرگان با شرایط ازدواج، عروس خانم چای ریخته، فنجان‌ها را در سینی می‌چیند و به همراه خود به مجلس می‌آورد. وقتی که توجه عروس به چای‌ها است تا آن‌ها را  به دقت حمل کند، همه‌ی مدعوین مجلس او را زیر نظر می‌گیرند. هنگام تعارف چای به داماد اولین نگاه بین آن‌ها رد و بدل می‌شود. ایرانی‌ها معتقدند این نگاه شروع یک زندگی خوب و سعادتمند برای زوج جوان است.

چای محمود چگونه نقل محافل شده است؟

این روز‌ها چای محمود در دورهمی‌های خانوادگی جایگاه ویژه‌ای به خود اختصاص داده است. انواع محتلف چای محمود، با توجه به ذائقه‌ی مردم ایران، توانسته است جای خود را به‌عنوان یک چای برتر باز کند. زیرا این مجموعه با هدف جلب رضایت مشتری و استفاده از پیشرفته‌ترین تکنولوژی فرآوری و بسته‌بندی چای توانسته است محصول منحصر‌به‌فردی را علاوه بر ایران، به 50 کشور صادر کند.